Bảo vệ cây trồng có trách nhiệm: Từ giảm đầu vào đến giải pháp bền vững cho 1 triệu ha lúa

Từ “giảm thuốc” đến sử dụng thuốc bảo vệ thực vật có trách nhiệm

ĐBSCL đang đứng trước yêu cầu kép: vừa duy trì năng suất, chất lượng lúa, vừa giảm tác động đến môi trường và sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu vào. Trong bối cảnh đó, câu chuyện bảo vệ cây trồng không đơn thuần là sử dụng ít thuốc hơn, mà quan trọng hơn là sử dụng đúng, hiệu quả và có trách nhiệm.

Tại diễn đàn, các đại biểu tập trung trao đổi về những yêu cầu mới trong quản lý và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp; đồng thời chia sẻ các giải pháp như quản lý dịch hại tổng hợp, thuốc bảo vệ thực vật sinh học, công nghệ số và thiết bị phun chính xác.

Bà Bùi Thanh Hương, Trưởng phòng Quản lý thuốc Bảo vệ thực vật, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm 30% lượng thuốc bảo vệ thực vật có nguồn gốc hóa học. Để đạt mục tiêu này, cần đưa ra các giải pháp và định hướng quản lý phù hợp, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng và từng bước giảm sự phụ thuộc vào thuốc BVTV hóa học.

Ông Nguyễn Hoàng Bảo – Đại diện Ban lãnh đạo Hiệp hội CropLife Việt Nam chia sẻ tại diễn đàn, thuốc bảo vệ thực vật sinh học và hóa học không nên được nhìn nhận như hai lựa chọn đối lập. Cả hai đều là những công cụ trong hệ thống quản lý sức khỏe cây trồng và cần được lựa chọn dựa trên loại cây trồng, đối tượng dịch hại, thời điểm và điều kiện sản xuất.

Thay vì đặt mục tiêu thay thế hoàn toàn thuốc hóa học bằng thuốc sinh học, hướng tiếp cận phù hợp hơn là xây dựng hệ thống quản lý dịch hại tổng hợp, kết hợp các giải pháp từ giống, canh tác, IPM/IPHM, theo dõi và dự báo dịch hại đến thuốc sinh học, thuốc hóa học và công nghệ phun chính xác. Khi thuốc BVTV được sử dụng, nguyên tắc xuyên suốt vẫn là đúng thuốc, đúng lúc, đúng nồng độ – liều lượng, đúng cách và có trách nhiệm.

Theo ông Nguyễn Hoàng Bảo, một trong những hướng tiếp cận CropLife Việt Nam mong muốn đóng góp trong quá trình hoàn thiện chính sách là tăng cường quản lý dựa trên cơ sở khoa học và đánh giá rủi ro. Cách tiếp cận này nhằm tạo điều kiện để nông dân và ngành nông nghiệp tiếp cận các sản phẩm, công nghệ mới, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về an toàn, hiệu lực, chất lượng và trách nhiệm trong suốt vòng đời sản phẩm.

Điểm đáng chú ý là yêu cầu “có trách nhiệm” không chỉ bắt đầu từ thời điểm phun thuốc. Sử dụng thuốc BVTV có trách nhiệm bao gồm nhiều khâu từ lựa chọn, mua, vận chuyển, bảo quản, sử dụng, tuân thủ thời gian cách ly cho đến thu gom, xử lý bao gói sau sử dụng.

Thuốc sinh học và công nghệ mở thêm lựa chọn cho sản xuất xanh

Một trong những nội dung được quan tâm nhất là xu hướng gia tăng sử dụng các giải pháp bảo vệ cây trồng sinh học trong quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh.

Tuy nhiên, để thuốc sinh học được ứng dụng rộng rãi, câu chuyện không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm trên thị trường. Người sản xuất cần những giải pháp có hiệu quả thực tế, chất lượng ổn định, chi phí phù hợp và hướng dẫn kỹ thuật rõ ràng. Theo đại diện CropLife Việt Nam, cần hướng tới phát triển và sử dụng các giải pháp sinh học có chất lượng, hiệu quả, đồng thời tiếp tục tháo gỡ những vấn đề liên quan đến dữ liệu hiệu lực, chất lượng sản phẩm, đăng ký, chi phí và niềm tin của người sử dụng.

Những định hướng này cũng gắn với mục tiêu của Đề án “Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”, được phê duyệt tại Quyết định số 1490/QĐ-TTg ngày 27/11/2023. Đề án đặt ra yêu cầu giảm chi phí đầu vào, giảm phát thải và thúc đẩy các quy trình canh tác thân thiện hơn với môi trường, qua đó mở rộng không gian cho các giải pháp BVTV an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm.

Không chỉ dừng ở định hướng chính sách, việc thúc đẩy sử dụng thuốc BVTV an toàn, hiệu quả và các giải pháp sinh học cũng đã được triển khai tại nhiều địa phương. Theo số liệu báo cáo của 22 tỉnh, thành phố, các chương trình đã tổ chức 2.271 lớp tập huấn về sử dụng thuốc BVTV an toàn, hiệu quả và quy định quản lý, thu hút 47.266 lượt người tham gia, gồm cán bộ, cơ sở buôn bán và nông dân.

Cùng với thuốc sinh học, công nghệ cũng được nhìn nhận là một phần quan trọng của bài toán bảo vệ cây trồng có trách nhiệm. Từ hệ thống theo dõi, dự báo dịch hại, nhật ký điện tử, truy xuất đầu vào đến thiết bị bay không người lái và công nghệ phun chính xác, việc ứng dụng công nghệ có thể hỗ trợ người sản xuất đưa ra quyết định chính xác hơn và hạn chế những lần phun không cần thiết.

Theo chia sẻ của đại diện SATY, cách tiếp cận này được triển khai thông qua việc kết nối drone với hệ sinh thái số trong quản lý mùa vụ. Drone không chỉ thực hiện các công việc như phun, rải vật tư mà còn được quản lý qua ứng dụng Trúng Mùa, hỗ trợ nông dân đặt lịch, theo dõi và nhận báo cáo dịch vụ, đồng thời kết nối với nhật ký canh tác và dữ liệu đồng ruộng. Việc sử dụng hệ thống định vị GNSS/RTK và thiết lập đường bay giúp kiểm soát phạm vi hoạt động và lượng vật tư chính xác hơn, qua đó góp phần hạn chế lãng phí đầu vào và những tác động không cần thiết đến môi trường.

Từ mô hình riêng lẻ đến giải pháp có thể nhân rộng trên 1 triệu ha

Một thông điệp xuyên suốt tại diễn đàn là để những giải pháp bảo vệ cây trồng có trách nhiệm đi vào thực tế, cần chuyển từ những mô hình đơn lẻ sang các giải pháp có dữ liệu, có sự tham gia của nhiều bên và có khả năng nhân rộng.

Trong đó, doanh nghiệp không chỉ đóng vai trò cung cấp sản phẩm mà cần từng bước chuyển sang cung cấp giải pháp bảo vệ cây trồng theo cả vụ sản xuất, kết hợp giữa thuốc sinh học, thuốc hóa học, biện pháp canh tác và hỗ trợ kỹ thuật. Hiệu quả của giải pháp cần được đánh giá bằng những chỉ số cụ thể như chi phí bảo vệ cây trồng/ha, số lần phun, hiệu quả kiểm soát dịch hại, năng suất, chất lượng và mức độ tuân thủ quy trình.

Hiện có khoảng 8.000 nông dân được đào tạo về việc sử dụng thuốc BVTV sinh học, đồng thời 90 mô hình sử dụng thuốc BVTV an toàn, hiệu quả và thuốc sinh học đã được triển khai.

Các mô hình hiện được thực hiện trên tổng quy mô khoảng 2.090,2 ha, trong đó lúa chiếm diện tích lớn nhất với 1.546,5 ha, tiếp đến là rau 467,7 ha, chè 40 ha và cây ăn quả 36 ha. Đáng chú ý, riêng 6 tháng đầu năm 2026, đã có 17 mô hình quy mô lớn được các tỉnh, thành phố báo cáo. Những kết quả này cho thấy việc nâng cao nhận thức, đào tạo kỹ năng và đưa các giải pháp BVTV an toàn, hiệu quả vào thực tiễn đang từng bước được mở rộng, tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp bền vững, giảm tác động đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. 

Để một mô hình có thể mở rộng, vai trò của từng bên cũng cần được xác định rõ. Cơ quan quản lý xây dựng tiêu chí kỹ thuật và cơ chế giám sát; doanh nghiệp cung cấp giải pháp và đội ngũ kỹ thuật; hợp tác xã tổ chức sản xuất, quản lý nông dân và ghi chép dữ liệu; trong khi các tổ chức ngành hàng như CropLife có thể tham gia đào tạo, truyền thông và hỗ trợ xây dựng phương pháp đánh giá.

Không chỉ nhìn vào một sản phẩm riêng lẻ mà cần nhìn vào hiệu quả của cả hệ thống sản xuất. Một mô hình tốt cần chứng minh được hiệu quả kiểm soát dịch hại, chi phí, năng suất và chất lượng, đồng thời hướng tới giảm những tác động không mong muốn đến môi trường.

CropLife Việt Nam cam kết tiếp tục kết nối nông dân với các giải pháp và công nghệ bảo vệ cây trồng tiên tiến; thúc đẩy sử dụng thuốc BVTV an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm trong toàn bộ vòng đời sản phẩm; đồng thời phối hợp cùng cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân để xây dựng những mô hình có thể áp dụng trong thực tế.

Từ diễn đàn tại ĐBSCL, bảo vệ cây trồng có trách nhiệm vì thế không chỉ là câu chuyện lựa chọn một loại thuốc hay một công nghệ riêng lẻ. Đó là một hệ thống giải pháp, từ quản lý dịch hại, canh tác, công nghệ, kỹ thuật sử dụng đến đào tạo và sự phối hợp của các bên trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Khi những giải pháp này được chuẩn hóa, đo lường và nhân rộng, mục tiêu giảm đầu vào, giảm tác động môi trường và nâng cao hiệu quả sản xuất mới có thể trở thành kết quả thực tế trên quy mô 1 triệu ha.

==//==